Levenskunst: Wat blijft er over onder aan de streep?

We noemen het “werken”. Maar wat het eigenlijk is: we verkopen tijd van ons leven aan iemand die daar winst op maakt. Niet een beetje winst, maar structureel veel meer dan jij er ooit voor terugziet.

Want laten we eerlijk zijn: wie profiteert er het meest als jij elke dag vroeg opstaat, je hoofd en lijf inzet, deadlines haalt, klanten tevreden houdt, systemen draaiend houdt?Jij? Je gezin? De samenleving? Van alles een beetje, maar uiteindelijk is het een zoethoudertje en profiteert vooral je werkgever. Of het bedrijf waar jij je tijd, kunde en energie aan verkoopt.

Een maandsalaris, wat vakantiedagen, en als je geluk hebt: een kerstpakket.Misschien een leaseauto of een vitaliteitsbonus.Maar zelden echt levenstijd. Vrijheid. Zingeving.En ondertussen wordt jouw bijdrage verhandeld, opgeschaald, uitgemolken — vaak zonder dat jij daar ooit écht zeggenschap over hebt.

Omdat we geleerd hebben dat het zo hoort. Omdat “werken” gelijkstaat aan “meedoen”.We denken dat we zonder vaste baan geen bestaansrecht hebben.We zijn bang om uit de pas te lopen, om gezien te worden als lui, als zweverig, als naïef.

Maar wat als het systeem waarin we functioneren juist gebouwd is om ons afhankelijk te houden?Zodat we geen tijd hebben om na te denken over alternatieven. Zodat we de hypotheek kunnen blijven betalen, de kinderen op voetbal kunnen doen, de spaarpot voor later kunnen vullen — zolang we maar blijven draaien.

Een prachtig idee.Iedereen bestaanszekerheid, zonder tegenprestatie.Geen sollicitatieplicht, geen dwang om onzinnig werk vol te houden.Ruimte om te zorgen, te creëren, te rusten.

Ik ben vóór. Jij misschien ook.Maar laten we niet naïef zijn:

Dat basisinkomen moet nog altijd betaald worden uit een economie die al kraakt in haar voegen.

Een economie die draait op uitputting — van mensen, van grondstoffen, van ecosystemen.Een systeem gebouwd op groei, terwijl de aarde schreeuwt om grenzen.

Dus ja, geef iedereen een basis.Maar niet als zoethoudertje binnen hetzelfde oude systeem.Niet als je ondertussen alles bij het oude laat: het groeidenken, de fossiele subsidies, de absurde vermogensongelijkheid.

Een basisinkomen kan radicaal bevrijdend zijn —maar alleen als het onderdeel is van een bredere omslag.Een economie die draait op welzijn in plaats van winst.Die waarde toekent aan zorg, kunst, rust, regeneratie.Waar bezit eerlijker verdeeld is, arbeid eerlijker beloond, en waar de aarde niet wordt leeggetrokken maar hersteld.

Anders gezegd:

Een basisinkomen zonder systeemverandering is als gratis zuurstof op een zinkend cruiseschip.Je ademt misschien wat lichter, maar je zinkt nog steeds.

Dat is natuurlijk mooi, maar zijn ook wel grote woorden. Laten we proberen klein te beginnen van onderop.

Misschien begint het met niet méér doen, maar anders doen. Niet groots, maar gericht. Een paar voorbeelden:

• 🧑‍🍳 Start een eetgroepje in je buurt — om de week samen koken en delen. Dat scheelt geld, energie en bouwt aan vertrouwen.

• 🛠️ Ruil je vaardigheden in plaats van facturen te sturen. Jouw tijd of talent voor die van een ander, zonder tussenkomst van geld.

• ⏳ Werk één dag minder, als je kunt (en dat kun je) — en gebruik die tijd voor iets dat voedt: een buur helpen, kunst maken, rusten.

• 🧺 Doe aan 'buurteconomie': koop je groenten lokaal, repareer iets voor een ander, of begin een gedeelde moestuin.

• 🧘 Onttrek je aandacht aan wat je leegzuigt — minder scrollen, minder kopen, minder rennen — en voel wat overblijft.

Geen van deze dingen verandert de wereld direct.Maar ze veranderen wel hoe jij in de wereld staat — en dat is het begin van elke verandering.

Ik ben begonnen met het loslaten van prikkels.Ik volg het nieuws niet meer. Kijk geen series. Luister zelfs geen muziek.Niet omdat ik me wil afsluiten — maar omdat ik wil voelen wat er overblijft.Wat blijft erover als alle afleiding wegvalt?

Ik weet het eerlijk gezegd nog steeds niet.Maar ik merk wel dat er ruimte komt.Ruimte om dit soort vragen te stellen.Ruimte om weer nieuwsgierig te zijn naar wat werkelijk telt.

En dat noem ik alvast winst.

Deze tekst is in samenwerking met ChatGPT tot stand gekomen. Je zult het wel herkent hebben. Deze keer zat Chat heel dichtbij het punt dat ik dit keer wilde beschrijven. Maar ook met dit fenomeen moeten we kritisch blijven;)

Fotoverantwoording: Achter het hekje schijnt het licht van de toekomst. Dit hekje staat aan de rand van de Zanderij Cruysbergen aan de zuidkant van Bussum.

Lees hier meer over de rubrieken die mijn Updates richting geven

>>> Meer bijdragen netjes per rubriek verzameld>>

Een reactie achterlaten in de vorm van 👍🏻 of meer 💬 is fijn.