Giraffen: De dood of je leefstijl

De dood of je leefstijl

Naar aanleiding van de reportage “Martin wil dood” (Omroep Gelderland, 2025)

https://www.gld.nl/tv/aflevering/gld-doc/295186

De documentaire over Martin liet me niet los. Een man die zegt: "Voor mij hoeft het niet meer. Ik ben klaar met dit leven." Niet omdat hij terminaal ziek is, maar omdat het leven hem geen betekenis meer biedt. Hij vraagt om een waardig afscheid — en krijgt in plaats daarvan wantrouwen, tegenwerking en wachttijd. Dat wringt.

Mensen mogen niet zelf beslissen over de dood, maar wél over een leefstijl die hen langzaam ten gronde richt. Waarom wordt zelfbeschikking gevreesd als het over sterven gaat, maar verwaarloosd als het over leven gaat?

Dat vind ik een pijnlijke contradictie. Het bracht me tot deze reflectie:

Over zelfbeschikking, verantwoordelijkheid en de kromme morele logica van onze tijd

We leven in een tijd waarin het zelfbeschikkingsrecht heilig lijkt — totdat het over de dood gaat. Wie besluit dat het leven voltooid is, stuit op dichte poorten, ethische drempels en een systeem dat wantrouwt en wil toetsen. Maar wie zichzelf decennialang structureel ondermijnt met ongezonde leefgewoonten, destructieve werkpatronen of verslavende middelen, wordt zelden tot de orde geroepen. Integendeel: vaak wordt dat gedrag zelfs ondersteund door reclame, gemak en economische belangen. Het is een vreemde contradictie: je mag je leven niet bewust beëindigen, maar wel gedachteloos afbreken.

Het gereguleerde sterven

In Nederland is euthanasie onder strikte voorwaarden toegestaan. Wie ondraaglijk en uitzichtloos lijdt, en aan bepaalde medische criteria voldoet, kan — na een zorgvuldig traject — hulp krijgen bij het sterven. Maar wie simpelweg klaar is met het leven, zonder medische grond, stuit op een muur van regels, procedures en maatschappelijke aarzeling. De dood mag pas wanneer het systeem overtuigd is dat je niet meer anders kunt.

Dat wantrouwen komt deels voort uit terechte zorg: wat als mensen sterven terwijl ze eigenlijk geholpen hadden kunnen worden? Maar het roept ook fundamentele vragen op over autonomie. Als het leven van mij is, waarom mag ik dan niet zelf bepalen wanneer het genoeg is geweest? Waarom is een “voltooid leven” nog steeds vooral een medisch en juridisch dossier, in plaats van een existentieel recht?

De ongecontroleerde afbraak

Tegelijkertijd kijken we al decennia lijdzaam toe hoe mensen zichzelf langzaam ondermijnen. Door overconsumptie, roken, slecht eten, chronische stress, gebrek aan beweging, sociaal isolement. En het gaat verder: burn-outs, alcoholisme, verslaving aan beeldschermen of werkdruk. We noemen het “keuzes” — persoonlijke verantwoordelijkheid — en bemoeien ons er zelden mee.

Sterker nog: onze samenleving verdient eraan. De voedingsindustrie, fast fashion, Big Tech, farmacie, social media en zelfs de zorgsector hebben belang bij een bevolking die zichzelf langzaamaan sloopt, zolang het niet in één klap gebeurt. De dood moet uitgesteld worden, maar afbraak is toegestaan. Daar zit geen zorg achter, maar winst.

De paradox van vrijheid

Wat zegt dit over onze opvattingen over vrijheid? Blijkbaar vinden we dat mensen wel vrij moeten zijn om zichzelf onbewust of onbedoeld te schaden, zolang ze het systeem niet te veel ontregelen. Maar wie bewust en weloverwogen afscheid wil nemen, botst op argwaan en morele barrières.

We zijn collectief medeplichtig aan een systeem waarin mensen dagelijks lijden door hun leefstijl — en waarin dat lijden genormaliseerd is. Zolang het niet als "bewust gekozen dood" wordt benoemd, mogen we onszelf kapot leven in alle vrijheid. Maar wie de dood als laatste daad van zelfzorg ziet, wordt gezien als iemand die geholpen moet worden. De afbraak is vrij, het afscheid is verdacht.

Tijd voor een ander gesprek

Misschien is het tijd voor een nieuw, eerlijker gesprek over leven, sterven en verantwoordelijkheid. Niet om de dood te romantiseren, maar om de hypocrisie te benoemen. Als we mensen willen beschermen tegen zichzelf, laten we dat dan doen waar het werkelijk verschil maakt: in leefstijl, verbinding, zingeving, preventie. En als we mensen serieus nemen in hun autonomie, dan hoort het recht op een waardig levenseinde daar óók bij.

Want wie werkelijk vrijheid waardeert, moet durven erkennen dat leven en sterven beide bij het menselijke bestaan horen. En dat beide — mits zorgvuldig en doordacht — recht doen aan wat ons mens maakt: bewustzijn, verantwoordelijkheid, en de moed om keuzes te maken, ook als die ongemakkelijk zijn.

Lees hier meer over de rubrieken die mijn Updates richting geven

>>> Meer bijdragen netjes per rubriek verzameld>>

Een reactie achterlaten in de vorm van 👍🏻 of meer 💬 is fijn.