Zero-tolerancebeleid voor anderen

Het kan morgen weer gebeuren. Die alarmerende waarschuwing gaf de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening in 2024. Ministers, Tweede Kamerleden én journalisten hadden decennialang een obsessie met fraude waardoor burgers, en dan vooral die het al niet zo breed hadden, werden gezien als potentiële oplichters.  

In die nietsontziende fraudejacht van de overheid werden rammelende wetten gemaakt waardoor tienduizenden onschuldige Nederlanders werden vermorzeld. Het resulteerde in het toeslagenschandaal, maar ook burgers in de bijstand of met een ziektewetuitkering werden gedupeerd.

De patronen en risico’s die hiertoe hebben geleid zijn niet verdwenen. ‘De blindheid voor mensen en voor hun rechten is er nog steeds. Overal binnen de overheid’, schreef de commissie. Die blindheid voor het toeslagenschandaal kwam voort uit ‘het samenspel van politiek en media overheersten enkelvoudige beelden, waardoor de werkelijkheid geweld is aangedaan’.

Slechts twee jaar na het verschijnen van dat rapport dient Kamerlid Tony van Dijck (PVV) een motie in die de regering aanspoort om ‘met prioriteit elke vorm van misbruik en fraude met belastingen en/of toeslagen op te sporen en te vervolgen’. De reden: vette krantenkoppen met het woord ‘Bulgarenfraude’ in chocoladeletters. Er zou met 6,7 miljoen euro zijn gefraudeerd via de inkomstenbelasting door Bulgaren. Een ‘grote’ fraude, kopte veel media.

In 2024 haalde de Belastingdienst ruim een miljard euro op via anti-fraudeprogramma’s. Zo vond de fiscus (die in totaal dat jaar 374 miljard euro inde volgens de jaarrapportage 2024) verborgen spaargeld en beleggingen. Met andere woorden: 6,7 miljoen euro aan fraude is peanuts vergeleken met andere ontdekte fraude.

Desalniettemin ging Van Dijck vol op het orgel. ‘We worden weer belazerd door de Bulgaren’, fulmineerde hij. Inderdaad, die andere keer dat de media in 2013 ontdekte dat ongeveer achthonderd Bulgaren voor zo’n vier miljoen euro fraudeerden, schreeuwde Van Dijk ook moord en brand in de grote vergaderzaal van de Tweede Kamer. De overheid greep hard in. Te hard. Tienduizenden onschuldige burgers kwamen daardoor in de malaise, en dat toeslagenschandaal werkt nog tot op de dag van vandaag door en is nog lang niet opgelost.

Minister Eelco Heinen van Financiën (VVD) wees op die geschiedenis. Maar hij zei ook: ‘Fraude kan absoluut niet. Fraude ondermijnt het draagvlak van deze belangrijke stelsels. Het moet aangepakt worden.’

Parlementair journalist Martine Wolzak van het Financieele Dagblad verbaasde zich op Bluesky al over het gevoel van verhoudingen in Den Haag. In de week dat de fraude van 6,7 miljoen euro aan het licht kwam, lag er ook een ander probleem op tafel. Sinds 2001 mogen huiseigenaren niet langer dan dertig jaar hun hypotheek aftrekken bij de belastingdienst. Vanaf 2031 lopen de eerste termijnen af: alleen is onduidelijk bij wie, want de fiscus mag maar veertien jaar gegevens opslaan van mensen. De Belastingdienst kan hierdoor jaarlijks honderd miljoen euro mislopen.

Alleen wil Heinen hier niets aan doen, een volgend kabinet moet dat maar oplossen. Hij vertrouwt erop, zo zei hij tegen RTL Z, dat mensen die geen recht meer op aftrek hebben zich daar eerlijk aan zullen houden.

De woorden zijn wrang van een partij die voor anderen altijd een zero-tolerancebeleid voorschrijft, en die mensen die het niet zo getroffen hebben al snel aanmerkt als fraudeurs. Het Kamerlid Wendy van Eijk (VVD) diende vorig jaar een motie in om de aanpak van fraude met toeslagen weer te intensiveren. Een meerderheid van de Kamer stemde voor.

Ja, het kan morgen zo weer gebeuren.

Bureau van Keken is gratis te lezen, maar kan alleen blijven draaien met steun. Een donatie via deze link of een lidmaatschap via deze knop helpt direct. Leden ontvangen elke week op dinsdag een column in de mailbox.