Integriteit? We lossen het zelf wel op.

Enkele weken nadat oud-zorgminister Fleur Agema (PVV) uit het kabinet stapte, kreeg ze naar eigen zeggen ‘een mooie klus aangeboden via een lobbykantoor’ die ze vanwege de strengere lobbyregels niet aan kon nemen. Ze klaagde hierover samen met andere oud-bewindspersonen vorige week in De Telegraaf.

Het geklaag had iets ironisch. Alleen al omdat Agema als Kamerlid níets moest hebben van draaideurpolitici die vanuit de politiek naar lobbyfuncties overstapten en andersom. Haar eigen PVV wond er bepaald geen doekjes om toen de strengere regels in mei 2025 in de Tweede Kamer werden besproken. Ze waren nog lang niet streng genoeg, vond de partij.

In Nederland vinden politici van zichzelf dat ze integer zijn. Vandaar dat regels voor de omgang met lobby hier maar moeizaam van de grond komen. Al meer dan tien jaar tikt de Europese anti-corruptiewaakhond Greco Nederland in opeenvolgende rapporten op de vingers. ‘Lobbyisten hebben vooralsnog vrij spel en er bestaan geen duidelijke integriteitsregels’, valt daar steevast in te lezen.

We hadden een minister van Verkeer en Waterstaat (Camiel Eurlings, CDA) die ging werken voor de KLM. Een staatssecretaris van Defensie die lobbyde voor de aanschaf van de JSF (Jack de Vries, CDA). Een minister van Infrastructuur en Waterstaat die voor de energie-lobby ging werken (Cora van Nieuwenhuizen, VVD). Een staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu die ging lobbyen voor de World Resources Institute (Stientje van Veldhoven, D66) en nu weer minister is van Klimaat en Groene Groei.

Lobbyisten gebruiken hun netwerk om politieke besluitvorming te beïnvloeden. Omdat politici weten hoe de hazen lopen zijn ze in lobbyland populair. Bijna de helft van alle oud-politici gaat aan de slag als lobbyist. Bij bedrijven en ngo’s. Maar ook bij kantoren die meerdere klanten hebben, denk aan Meines Holla & Partners (Fred Teeven, VVD en Bert Bakker, D66), Hague Corporate Affairs (Jan Peter Balkenende, CDA en Menno Snel, D66) of Sue & The Alchemists (Klaas Dijkhoff, VVD).

Veel westerse landen kennen strenge lobbyregels om misbruik van macht en kennis te voorkomen. De Europese Commissie zelf hanteert een lobbyverbod van twee jaar voor bewindspersonen. Nederland heeft dit pas vorig jaar, na meer dan tien jaar debatteren, ingevoerd. En dan nog een afgezwakte versie ervan. Het Adviescollege Rechtspositie Politieke Ambtsdragers (ARPA) adviseert oud-bewindspersonen over het aannemen van een mogelijke functie. Dat advies wordt openbaar gemaakt. Maar politici kunnen het advies negeren, wie toch gaat lobbyen krijgt geen boete. ‘Naming and shaming’, was volgens verantwoordelijk minister Judith Uitermark afdoende.

Het Kamerlid Marco Deen was hier sceptisch over tijdens het debat. Hij wilde een lobbyverbod van vier jaar, in plaats van twee. ‘Het is van belang dat de schijn van belangenverstrengeling wordt voorkomen, ook om het vertrouwen van de burger in de politiek te herstellen.’ Agema beschouwt ‘de schijn van belangenverstrengeling’, nog geen jaar na dat debat, als ‘een soort sleepnet door de opties die je hebt’.

Voormalig staatssecretaris Gijs Tuinman van Defensie zit slechts twee maanden zonder functie en klaagt nu ook al steen en been in De Telegraaf over de regels. ‘In feite zit je twee jaar op de strafbank’, aldus de BBB’er. ‘Ik krijg bijna iedere dag een baan aangeboden, maar moet van alles afslaan.’ De tweelingbroer van Tuinman, Joost, werd vorig jaar hoofd drones bij een Nederlands wapenbedrijf. Net op het moment dat de staatssecretaris bekendmaakte miljoenen euro’s in drones te willen steken. Toenmalig minister Ruben Brekelmans van Defensie zag het probleem niet. ‘Integriteit is niet altijd in regels te vatten’, schreef hij naar aanleiding van Kamervragen.

Vandaag wordt boek Het experiment-Schoof gepresenteerd, een bundel vol wetenschappelijke beschouwingen over het kabinet PVV, VVD, NSC en BBB (2024 – 2026). De regeringspartijen in het ruziekabinet waren zo van elkaar ‘vervreemd’ dat de lobbyisten ‘als postbode dienden’ tussen de partijen. Het zegt alles over de macht van de lobby in Den Haag die groter is dan ooit. Dat uitgerekend bewindspersonen zelf nu het hardst klagen over de regels is veelzeggend. Integriteit? We lossen het zelf wel op, is na al die jaren nog steeds de mores in Den Haag.

Bureau van Keken is gratis te lezen, maar kan alleen blijven draaien met steun. Een donatie via deze link of een lidmaatschap via deze knop helpt direct. Leden ontvangen elke week op dinsdag een column in de mailbox.