Een onafhankelijk advies, geschreven door de lobby

Ineens was Nederland een goeroe rijker: Peter Wennink. De naam van de oud-topman van ASML zoemt overal rond sinds hij in december vorig jaar zijn alarmerende rapport lanceerde. Als het Nederlandse kabinet niet snel 151 tot 187 miljard euro investeert in het bedrijfsleven, zou onze economie en kwaliteit van leven naar de ratsmodee gaan, was zijn conclusie in het kort.

Overal in de media kon hij zijn zegje doen, vrijwel nergens werden kritische vragen gesteld. En in politiek Den Haag werden zijn analyse en conclusies omarmd als de enige weg vooruit.

Het was onafhankelijk financieel journalist Joris Heijn die op zijn site Hollands Welvaren (bindende volgtip!) gehakt maakte van het rapport. Volgens Heijn berusten de onderbouwingen ‘op drijfzand’. Hij laat dat ook overtuigend zien. In het rapport staat bijvoorbeeld dat De Nederlandsche Bank een groei verwacht voor de Nederlandse economie van 0,5 procent per jaar op de middellange termijn. Alleen geeft DNB helemaal geen groeianalyses die verder gaan dan twee jaar.

Of neem de staatsschuld die volgens Wennink bij ongewijzigd beleid 234 procent van het bruto nationaal product zou bedragen in 2060. De oud-ASML-topman citeert daarvoor uit een raming van het Centraal Planbureau, maar dat percentage wordt daarin niet genoemd. Het CPB spreekt over 126 procent. ‘Een verschil van 1.000 miljard euro’, aldus Heijn. Het heeft er alle schijn van dat Wennink selectief doemwinkelde in de cijfers. 

Heijn: ‘Het is te hopen dat het Wennink-rapport snel in een la belandt.’ 

Nou verdwijnen er bergen rapporten in lades van ministeries als ze even politiek onwelgevallig zijn, maar het rammelende rapport van Wennink, met de weinig bescheiden titel De route naar toekomstige welvaart, vreemd genoeg niet. De zakenman wordt maar liefst twee keer genoemd in het coalitieakkoord, en op televisie mocht hij uitleggen wat het aanstaande kabinet heeft overgenomen, en wat er nog moet gebeuren.

Daarom is het interessant om een mini-reconstructie te maken van de totstandkoming van het rapport. Daarvoor moeten we terug naar de presentatie van het programma Radicaal kiezen voor groei, begin april vorig jaar. ‘Economische groei wordt als iets vies of slechts gezien’, beweert de partij die sinds 2010 onafgebroken aan de macht is. De VVD wil ‘een reddingsplan’ voor de industrie en noemt als lichtend voorbeeld het project-Beethoven. In 2024 investeerde het kabinet 2,5 miljard euro in de regio Eindhoven omdat bedrijven als ASML, toen nog net onder leiding van Wennink, dreigden te vertrekken uit Nederland.

Op 3 juni 2025, enkele maanden na het verschijnen van het VVD-programma, viel het kabinet-Schoof. Omdat de PVV vertrok, kwam het ministerschap vrij op Economische Zaken en dat ging naar de VVD'er Vincent Karremans. Een maand later, op 3 juli, sprak VVD-minister Eelco Heinen van Financiën met Wennink over de komst van een 'nationale investeringsbank' waarin de overheid miljarden zou moeten storten voor investeringen in innovatie. Sinds april roepen prominenten uit het zakenleven hiertoe op, maar ook een oud-politicus zoals Neelie Kroes (VVD). Wennink is initiatiefnemer van die lobby.

Op 5 september wordt Wennink door Karremans gevraagd om een onafhankelijk advies over het versterken van het Nederlandse investeringsklimaat. De vraag is natuurlijk hoe onafhankelijk een zakenman is die eerder het kabinet chanteerde met het mogelijke vertrek van ASML. Maar helemaal vreemd is dat Karremans de vele echt onafhankelijke adviescommissies die Nederland telt gewoon omzeilde. Uit de beslisnota blijkt dat tijdens een rondetafelgesprek vooral het bedrijfsleven graag zo’n rapport wilde dat dan geschreven zou worden door Wennink. Wennink was zelf ook bij dat gesprek.

In zijn ‘onafhankelijke’ advies schrijft Wennink dat er een nationale investeringsbank moet komen. Iets waar hij dus al sinds april vorig jaar voor lobbyt. Volgens hem kan dat met een werkkapitaal van 10 tot 20 miljard euro. Op de lobbysite voor de investeringsbank citeert hij trots zijn eigen rapport. En in het coalitieakkoord staat inderdaad dat er een investeringsinstelling komt waar 3 tot 5 miljard euro in wordt gestort. Welkom in de lobbycratie Nederland.

Het aanstaande minderheidskabinet-Jetten zegt ‘samen’ met de overlegpolder te willen werken. Maar de werkgevers hebben de werknemersorganisatie vakkundig uit die polder weten te verwijderen. Lobbyisten zoals Wennink krijgen nu ruim baan om in opdracht van de overheid ‘onafhankelijke’ adviezen te schrijven. Die ook nog eens worden overgenomen.

Bureau van Keken is gratis te lezen. Maar een financiële bijdrage wordt zeer gewaardeerd. U kunt mij steunen via een (kleine) directe donatie via deze link of een lidmaatschap via deze groene knop. Leden ontvangen elke week op dinsdag een column in de mailbox.