Een gratis lunch voor de rijken

‘De AOW, dat is een pijnlijke beslissing’, zei talkshowpresentator Beau van Erven Dorens vrijdagavond in RTL Tonight. Tegenover hem zaten de drie partijleiders van de nieuwe minderheidscoalitie die enkele uren daarvoor hun plannen voor Nederland hadden gepresenteerd. ‘U moet misschien wel doorwerken tot uw 88ste.’

 ‘Dat is voor mij helemaal niet erg’, zei D66-leider Rob Jetten.

‘Dit is ook een goede beslissing’, zei CDA-leider Henri Bontenbal.

‘Ja’, zei VVD-leider Dilan Yesilgöz.

Het deed mij denken aan de chef die ik ooit had. ‘Stratenmaker, zo’n zwaar beroep is dat nou ook weer niet’, zei de man wiens rug dagelijks zachtjes rustte in de ergonomische bureaustoel van de zaak.

Als je geen baan hebt waarbij je lichaam langzaam slijt, is het wellicht niet voor te stellen dat je niet tot ver na je 70ste door kunt werken. Als je na een tussenjaar ging studeren en op je 25ste pas ging werken, vergeet je dat er ook mensen zijn die op hun 17de al een fulltime baan hebben. Als je genoeg verdient om geld opzij te zetten om eerder te kunnen stoppen met werken, denk je misschien dat iedereen genoeg vet op de botten heeft om zo’n spaarpot te kunnen vullen.

Van politici verwacht je echter wel dat ze het inlevingsvermogen hebben om dit te weten, zonder dat ze worden ingefluisterd door technocratische adviseurs en lobbyisten. Helaas ontbreekt het bij de nieuwe generatie politieke leiders, zoals ze zichzelf graag trots noemen, volledig aan dit inlevingsvermogen. Het coalitieakkoord ademt opnieuw hetzelfde ‘in je eigen kracht staan’-principe van Rutte I en Rutte II (van 2010 tot 2017), kabinetten die met ontembare bezuiningsdrift het cement uit de samenleving sloopten.

De AOW-leeftijd ging toen omhoog. Suggesties om bijvoorbeeld niet te kijken naar iemands leeftijd, maar naar het aantal jaren dat iemand werkte, werden weggewuifd. Al snel bleek dat vooral hoger opgeleiden voortaan eerder met pensioen gingen. Praktisch opgeleiden konden het simpelweg niet betalen. Het kostte nog jaren voordat er een goede regeling kwam voor mensen met een zwaar beroep.

Ook werden verzorgingshuizen ondoordacht massaal gesloten met het idee dat ouderen langer thuis kunnen wonen. Het gevolg: meer valpartijen, meer druk op ziekenhuizen (waar ouderen die thuis geen hulp kunnen krijgen langer blijven liggen) en een nijpend tekort aan wijkverpleegkundigen. Buurthuizen werden gesloten. Ook belastingkantoren, waar veel mensen terecht konden met vragen, verdwenen.

Ondertussen werd het leven steeds ingewikkelder. Digitaler, onpersoonlijker. Juist de mensen die het even niet zo makkelijk hadden, verdwaalden in tientallen regelingen en verdronken in een zee aan formulieren. Wie een foutje maakte, werd subiet aangemerkt als fraudeur. Het resulteerde in het toeslagenschandaal waarbij tienduizenden mensen door de overheid werden vermorzeld, een schandaal dat nog steeds niet is opgelost en mensen slapeloze nachten bezorgt. De mensen die de toeslagen het hardst nodig hebben, laten deze voortaan juist links liggen, uit angst voor de overheid.

Dat vertrouwen is nog verre van hersteld, en toch heeft de nieuwe coalitie het in haar plannen alweer over de aanpak van fraude. Nee, niet over de fraude of witwaspraktijken op de Zuidas, waardoor de Nederlandse schatkist jaarlijks tweeëntwintig miljard euro misloopt volgens een studie uit 2019 (reken er maar op dat het bedrag inmiddels vele malen hoger is). Nee, het gaat weer over uitkeringsfraude, die de Staat naar schatting honderd miljoen euro per jaar kost. Terwijl de scherven van het toeslagenschandaal nog worden opgeveegd, heeft de VVD een motie ingediend voor meer fraudebestrijding bij de toeslagen.

En ook als het om bezuinigen gaat, vraagt de aanstaande coalitie juist aan de zwakste schouders een bijdrage. ‘Er is niet zoiets als een gratis lunch’, zei Bontenbal daarover. Dat klopt. Maar de vraag is wel hoe rechtvaardig de verdeling van lasten is. De zogeheten ‘vrijheidsbijdrage’ (meer belasting om de Defensie-uitgaven te dekken) landt het hardst bij de lagere inkomens, stelden economen dinsdagochtend in De Telegraaf.

Ondertussen krijgen de vermogenden een gratis lunch. Er komt geen verhoging van de erfbelasting, meldde de VVD trots. En ook de vermogensbelasting blijft ongemoeid. De nieuwe generatie politici is helemaal niet nieuw, en doet, net als haar voorgangers, alsof alleen bezuinigen op de zorg en sociale zekerheid een wetenschappelijk gegeven is, terwijl het niets anders is dan een politieke keuze om de rijken opnieuw met rust te laten.

Bureau van Keken is gratis te lezen. Maar een financiële bijdrage wordt zeer gewaardeerd. U kunt mij steunen via een (kleine) directe donatie via deze link of een lidmaatschap via deze groene knop. Leden ontvangen elke week op dinsdag een column in de mailbox.