De stille macht van Hilversum

‘Het moeizame contact helpt niet om geld en zendtijd te krijgen voor de toch al moeilijk te pitchen VPRO-programma’s’, schreef NRC over de verhouding tussen hoofdredacteur Sarah Sylbing van de VPRO en NPO2-netmanager Gijs van Beuzekom. Dat zinnetje stond in een profiel over haar van maanden geleden, maar het blijft maar door mijn hoofd spoken.

Bronnen hadden tegen NRC gezegd dat de ‘zeer ervaren’ NPO-baas zich met regelmaat verbaasde over de ideeën van de omroep. ‘Rijp, groen – alles door elkaar.’ Mooi zou je denken, het bruist bij de VPRO, een omroep die van de gebaande paden durft af te stappen. Maar zo werken de dingen niet op het Mediapark. ‘Het steekt schril af bij de professionelere manier waarop andere omroepen hun plannen pitchen’, schreef NRC.

De vraag is echter wat dan precies professioneler is. Ikzelf had ooit het genoegen om met een collega een idee te presenteren op het kantoor van Van Beuzekom. We hadden de journalistieke serie per aflevering uitgeschreven in een handzaam boekje, dat hij niet eens opende. ‘Nah’, zei hij, hij had al zoiets. De volgende keer moesten we hem gewoon bellen. Hij wist, zei hij vriendelijk, al na twee, drie zinnen of iets de moeite waard was.

Het is onderdeel van het grootste mysterie van Hilversum: hoe het schema tot stand komt. Iedere omroep levert ideeën aan voor een tijdstip (in tv-jargon: tijdslot), maar ook makers zelf doen dat. De NPO bepaalt wélk plan op tv komt. En vanuit die koepelorganisatie heerste Van Beuzekom jarenlang over het journalistieke genre.

Niet alleen Sylbing, een gelauwerde documentairemaker, maar ook talloze andere omroepmanagers en makers liepen tegen de ondoorgrondelijke keuzes aan van Van Beuzekom. Het schema is een zwart gat, waarin talloze ideeën verdwenen met vrij weinig argumentatie. ‘Niet urgent genoeg’, ‘te weinig impact’ en ‘mist face value’ zijn de standaardformules waarmee vele dromen eindigden.

Natuurlijk moeten er keuzes worden gemaakt. Niet elk idee kan op de buis. Maar bij de publieke omroep geldt professionaliteit vaak als: meebewegen met de NPO-baas. Het resulteert in passieloze tv: het zoveelste reisprogramma met een Bekende Nederlander, nóg een talkshow met nóg meer opinies, wéér een documentaire waarin de presentator (face value!) belangrijker is dan het onderwerp zelf. Van Beuzekom is onlangs met pensioen gegaan, maar de passage in NRC over het moeizame contact tussen hem en een omroepmanager zegt vooral veel over hoe politiek het Nederlandse omroepbestel is. Hilversum is politieker en harder dan Den Haag, vertrouwde een oud-politicus die in omroepland belandde mij ooit toe.

En er werken nogal wat oud-politici in Hilversum. Bij WNL zitten er twee VVD’ers en een CDA’er in de Raad van Toezicht. Bij BNNVARA een GroenLinkser en een D66’er. Bij KRO-NCRV een CDA’er en een D66’er. Bij de NOS zit een PvdA’er, en bij de NPO zelf een VVD’er. Opvallend is dat zij zich nooit verantwoorden als er echt iets speelt. Zo zweeg PvdA’er Rob van Gijzel over het salaris van NOS-interimmer Renate Eringa van 28 duizend euro per maand. PVV’er Harm Beertema neemt dagelijks iedereen de maat, maar zweeg toen bekend werd dat hij in vier maanden tijd 128 duizend euro belastinggeld toucheerde als tijdelijk directeur bij Ongehoord Nederland.

VVD’er Tjibbe Joustra zweeg diplomatiek tijdens alle verhalen over grensoverschrijdend gedrag en andere misstanden bij de NPO, waar hij als voorzitter van de RvT toezicht op zou moeten houden. Opvallend genoeg trad hij wél meteen naar voren om een hervormingsplan van de VVD, zijn partij, voor de publieke omroep op te hemelen.

EO-voorzitter Arjan Lock geldt als een van de belangrijkste spelers in Hilversum, en heus niet alleen omdat hij ook voorzitter is van het College van Omroepen. Zijn omroep heeft in de Raad van Toezicht de oud-Mediaminister Arie Slob (ChristenUnie) zitten, naast oud-CDA-voorzitter Ruth Peetoom en PvdA’er Elvira Sweet. Lock is sinds 2008 voorzitter van de EO, en sinds 2018 de enige bestuurder.

De NTR, bestuurlijk tijdelijk onthoofd wegens een ondeugdelijk onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag, heeft duidelijk geen lobby. Mediaminister Eppo Bruins wilde de omroep, bekend van mooie programma’s als Nieuwsuur, Klokhuis en het Jeugdjournaal, eerst opheffen. Nu moet de omroep fuseren met het veel grotere en machtigere NOS.

In Hilversum gaat het helaas te weinig over rijp en groen, over creativiteit, kwaliteit en inhoud. Wie er geen politieke vrienden heeft, of wie niet meebeweegt met de macht, heeft het nakijken of wordt weggezet als onprofessioneel. Professioneel is lobbyen voor jezelf. En zolang de politiek zo vervlochten is met het bestel, zal er niets veranderen.

Steun mijn werk via de knop ('ik neem mijn petje af') op de thuispagina. Je kunt een abonnement nemen, maar ook eenmalig doneren.