De aanval op bureaucratie is een bewuste misleiding van het volk

‘Amigos, somos el futuro.’

Glunderend sprak Geert Wilders afgelopen zaterdag op een podium in Madrid over de wereld die snel aan het veranderen is. Tussen zijn zelfverklaarde patriottische vrienden Viktor Orbán en Marine Le Pen toonde hij zich zeer in zijn nopjes over de ‘gouden eeuw van Trump’. De leider van de PVV vierde deze zogenaamd ‘optimistische’ tijd.

Zijn toespraak, vol vijandbeelden en zonder oplossingen, ademde echter allesbehalve optimisme. Naast zijn gebruikelijke riedel tegen migratie, criminaliteit en woke, ageerde de Trump van de lage landen tegen ‘de corruptie van de linkse, liberale elite’.

Voor radicaal-rechts bestaan politieke opponenten allang niet meer – het zijn in hun ogen vijanden met ideeën die moeten worden uitgeroeid. Vrijheid geldt alleen voor de eigen gelederen. Niet voor niets flirten rechts-radicale kringen opzichtig met de ideologische zuiveringen die Elon Musk met een ongekend ondoorzichtige en razendsnelle operatie doorvoert in het Amerikaanse ambtelijke apparaat.

Links heeft ‘een regime’ opgetuigd dat zich ‘tegen het volk keert’, schreef de christen-nationalistische Russel Vought in 2022. Hij werd afgelopen week geïnstalleerd als directeur van het Office of Management and Budgetvan het Witte Huis. ‘We willen dat bureaucraten getraumatiseerd raken’, zei hij eerder. ‘Als ze ’s ochtends wakker worden moeten ze niet eens naar het werk wíllen gaan, omdat ze steeds meer gezien worden als schurken.’

Het lijkt Amerikaans, maar ook in Nederland zaaien politici doelbewust twijfel om ambtenaren tot vijand van het volk te maken. Sinds de jaren tachtig werden ambtenaren neergezet als ‘lui, laks en links’, maar sinds een paar jaar, blijkt uit onderzoek, is dat frame veranderd in: ‘ze zijn lui, bevooroordeeld en partijdig’. Volgens de onderzoekers van de Universiteit Utrecht, die zeventigduizend tweets van Nederlandse Kamerleden analyseerden, ondermijnt dit niet alleen de aantrekkelijkheid van de overheid als werkgever, maar tast het ook het vertrouwen van burgers in de publieke sector aan.

Maar daar hebben de politici in hun permanente campagnestand geen boodschap aan. In de strijd om het beeld (‘mijn schuld is het nooit’) is de ambtenaar steeds vaker een favoriete zondebok om het eigen politieke falen te verhullen.

Zo concludeerde VVD-leider Dilan Yesilgöz onlangs in een boodschap aan partijleden zonder blikken of blozen dat de overheid ‘te vaak niet dienend’ is, maar juist is ‘doorgeslagen in bemoeizucht, betutteling en bureaucratie’. Alsof de VVD niet al vijftien jaar de koers bepaalt als regeringspartij. In die periode zijn alle sociale werkplaatsen wegbezuinigd, verzorgingshuizen verdwenen en belastingkantoren gesloten. Rechtbanken werden gefuseerd en de politie gereorganiseerd. Gemeenten kregen extra taken toegeschoven, met alvast een vooraf ingeboekte kaalslag.

Het resultaat: mensen met een arbeidsbeperking kunnen nergens meer terecht, ouderen die dringend verzorging nodig hebben, staan op wachtlijsten, er is geen laagdrempelige hulp bij belastingaangiften, de rechterlijke macht bezwijkt onder werkdruk, er is een gigantisch tekort bij de politie, de jeugdzorg is een bende en het aantal incidenten met ‘verwarde’ mensen die geen hulp kregen, is geëxplodeerd.

Maar het is natuurlijk makkelijker de bureaucratie de schuld te geven dan toe te geven dat deze problemen het gevolg zijn van jarenlange politieke keuzes. Of door keuzes die juist niet zijn gemaakt. De stikstofcrisis is een direct gevolg van decennialang politiek dralen. De wooncrisis is het resultaat van jarenlang marktdenken, uitstelgedrag en het bewust laten verloederen van de sociale huursector. Het efficiëntie-denken heeft diepe sporen nagelaten. Denk aan het tekort aan IC-bedden tijdens de coronacrisis. Of aan de vastgelopen geestelijke gezondheidszorg waar mensen maanden tot jaren moeten wachten op hulp omdat capaciteit altijd werd gezien als een kostenpost in plaats van een noodzaak.

In de Verenigde Staten is al te zien dat de kruistocht van Musk en Trump tegen de overheid niet alleen ambtenaren raakt, maar vooral burgers die afhankelijk zijn van publieke diensten. De oudere die niet meer naar zijn medische afspraken kan worden gebracht, de veteraan die zijn geestelijke zorg verliest. Maar ook voorspeldiensten voor orkanen dreigen te worden geprivatiseerd, waardoor cruciale informatie niet langer voor iedereen toegankelijk blijft. De bescherming van consumenten tegen financieel slechte producten is opgeheven.

En dat terwijl Wilders en zijn geestverwanten in Madrid beweren op te komen voor ‘de gewone man’. Maar net als Trump voeren ze een ideologische strijd waarin diezelfde gewone man uiteindelijk het onderspit delft. Maar hun strijd is natuurlijk nooit over het volk gegaan, maar over controle en ideologische zuivering – over een nieuwe orde waarin alleen hún waarheid telt.

Steun mijn werk via de groene knop ('ik neem mijn petje af') op de thuispagina. Je kunt een abonnement nemen, maar ook eenmalig doneren.