Van heinde en verre - 26 maart 2026

VAN HEINDE EN VERRE

     Notities van een terugkomer - 26 maart 2026

Je bent ergens bij, je maakt iets mee. Het gebeuren geeft je een goed gevoel, en opgewekt ga je dan ook huiswaarts. 'Het was mooi,' zeg je die avond, en hoe gemeend die woorden ook zijn, je voelt al een beetje aan dat ze de gebeurtenis niet helemaal recht doen. Pas de volgende ochtend, als slaap de ervaring heeft doen bezinken, besef je hoe enorm bijzonder het allemaal was. En hoe blij je bent daarvan deel uitgemaakt te hebben.

Ik denk dat veel mensen het in zijn algemeenheid kunnen herkennen. In dit specifieke geval slaat het voor mij terug op afgelopen zondagmiddag, toen in het intieme literair en cultureel centrum Huis de Pinto in Amsterdam 13 schrijvers namens nog heel veel meer schrijvers een gesproken eerbetoon brachten aan Franc Knipscheer, Peter de Rijk en Anja Brandse, de drie wat mij betreft belangrijkste mensen achter uitgeverij In de Knipscheer.

In de Knipscheer is een kleine uitgeverij en tegelijkertijd een reusachtig cultureel monument in niet alleen Nederland, maar ook de voormalige overzeese gebiedsdelen. Precies 50 jaar geleden richtten Franc Knipscheer en zijn helaas te vroeg overleden broer Jos de uitgeverij op. De betekenis van In de Knipscheer voor Nederland, Suriname, de Caribische delen van het koninkrijk, en in iets mindere mate Indonesië, is nauwelijks te overschatten.

Grote namen

In de afgelopen halve eeuw zijn circa 1400 voornamelijk Nederlandstalige boektitels verschenen, waaronder 150 poëziebundels. Bekende auteurs als Tommy Wieringa, Astrid Roemer, Marion Bloem, Edgar Cairo en Alfred Birney zijn er gedebuteerd. En grote namen als die van de Surinaamse dichter Michaël Slory en de Curaçaose romanschrijver Boeli van Leeuwen zijn dankzij In de Knipscheer ook bij het Nederlands publiek bekend geworden.

Franc en de zijnen hebben zelfs toneelteksten uitgegeven, zo werd zondag verteld in een prachtige film die Hester Jonkhout over de uitgeverij en haar met name Curaçaose schrijversstal heeft gemaakt. Gewoon, omdat Franc het nodig vond dat ook die in druk verschenen. En laat ons de vertalingen van Latijns-Amerikaanse, Afrikaanse en zwart-Amerikaanse auteurs niet vergeten, netzomin als de literaire tijdschriften waarvoor de uitgeverij zich inzette.

Op de bijeenkomst in het Huis de Pinto maakte iemand de vergelijking van Franc Knipscheer met die andere uitgever die titels op de markt bracht die dan mogelijk geen commerciële klappers zouden worden, maar waarvan het 'gewoon nodig' was dat deze verschenen. Die ander heette Johan Polak. Grootste verschil tussen beiden: Polak was behalve literatuurliefhebber een financieel vermogend man.

Bescheidenheid

Franc, zijn vrouw Anja, en de immer bevlogen redacteur Peter de Rijk hebben inmiddels (ruim) de leeftijd bereikt waarop mensen minder hard mogen werken, of helemaal met pensioen kunnen gaan. Na een halve eeuw zal In de Knipscheer langzaam richting haar opheffing gaan rollen. Er staan nog een paar titels op verschijnen, maar het grote uitgeverswerk is nu toch wel zo'n beetje gedaan.

In 'Uit de Knipscheer', de film van Hester Jonkhout, zit een fragment waarin Franc een tekst voorleest en daarbij tot tranen toe geroerd raakt. 'Hier doe je het dus voor,' zo maakt hij duidelijk. Franc Knipscheer heeft bescheidenheid diep in zijn ziel gegraveerd staan. Tegelijkertijd heeft hij het voor talloze anderen mogelijk gemaakt om te shinen. Dat hij ook boeken van mij heeft uitgegeven, beschouw ik als een grote eer.

Kees Broere