Van heinde en verre - 11 juni 2026

VAN HEINDE EN VERRE

     Notities van een terugkomer - 11 juni 2026

Het begon in Agra, met de Taj Mahal, 's werelds grootste monument voor de liefde. Of misschien toch eerder, in Istanbul, met de Hagia Sophia. Daarna volgde in elk geval Zanzibar-stad, met de oude maar prachtig gerenoveerde wijk Stone Town. En vorige week, eindelijk dan, was ik samen met mijn lief in het Zuid-Spaanse Andalusië en mocht ik mij vergapen aan de ongeëvenaarde pracht van het Alhambra.

De overeenkomst tussen de vier plekken? 'Islamitische architectuur', zou je zeggen. Dat klopt en dat klopt niet. De eerste keer dat ik de Taj Mahal bezocht, woonde ik nog niet zo lang in India en zag ik dit gebouw in Mogol-stijl waarschijnlijk vooral als een marmeren wonder, dat allereerst een verpletterende indruk maakt en pas later licht en dartel als rozenblaadjes lijkt te zijn. Het woord 'islamitisch' zal niet heel snel in mij opgekomen zijn.

Als de Taj Mahal niet zo'n toeristische trekpleister zou zijn, en dus het nodige geld zou opbrengen, zouden er in India genoeg hindoe-nationalisten te vinden zijn die het gebouw met de grond gelijk zouden willen maken. De bittere grap is natuurlijk dat zij daarmee een deel van hun geschiedenis en dus van hun eigen identiteit zouden uitwissen. Bij begrippen als beschaving en cultuur gaat het altijd per definitie om vermenging. Granada begrijpt dat.

Zuiverheid

Hindoes die in India moslims verjagen, moslims die in Turkije christenen verjagen, christenen die in Spanje joden en moslims verjagen: het streven naar een onmogelijk te bereiken zuiverheid is onuitroeibaar, zo blijkt ook nu weer met het racisme van politici die spreken over 'omvolking' en 'grand remplacement'. Het sentiment doet zich in alle etnische lagen van de wereld steeds weer gelden. En dus moeten we ons er steeds weer tegen verzetten.

Voor het toeristische logo van Granada is, heel slim, de Romeinse letter G vervangen door de Arabische letter Qaf, die gelukkigerwijs lijkt op een G. Op een subtiele manier wordt hiermee de gelaagdheid en vermenging van Granada's culturele, maar ook sociale en politieke geschiedenis zichtbaar. Voor het Alhambra, het monumentale hoogtepunt van de stad, geldt eigenlijk iets vergelijkbaars.

Een katholieke draai

Het complex dat we Alhambra noemen is een mengsel van verschillende gebouwen in verschillende stijlen uit verschillende tijden. Wat in 1238 onder sultan Mohammed ibn Nasr begon als de bouw van een fort en paleis (op een plek waar al een fort en paleis was gebouwd), kreeg na 1492 een katholieke draai en leverde dankzij keizer Karel V in 1525 een renaissancepaleis op. Maar er is nog veel meer, zoals het Generalife en de weelderige tuinen.

In het begin van de negentiende eeuw bezette én verwoestte de Franse veldheer Napoleon een deel van het Alhambra. En anno 2026 kun je in het vrij toegankelijke publieke deel van het complex een ijsje eten en kom je er mensen uit alle delen van de wereld tegen.

Het populairste bier van Granada heet ook Alhambra. Islam en alcohol, lees de verzen van de middeleeuwse Omar Khayyám er maar op na, was lange tijd een al even gebruikelijke combinatie als priesters en huwelijk. Nogmaals, zuiverheid is een illusie. Wij mensen schuiven voortdurend door en over elkaar heen, in alle tijden en plaatsen. We zijn als Alhambra-bier: hecha sin prisa, zonder haast gemaakt.

Kees Broere